1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Văn hóa là tập hợp các giá trị về vật chất và tinh thần được con người tạo ra, được truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác và tạo thành côt cách riêng, bản sắc riêng của từng quốc gia, từng dân tộc, từng vùng miền.

Đối với dân tộc Việt Nam, qua các giai đoạn lịch sử hình thành và phát triển, trên dải đất hình chữ S cũng đã phân ra làm nhiều vùng miền như vậy. Với mỗi một khu vực, với mỗi một bối cảnh, với mỗi một điều kiện tự nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng…, con người lại có các cách tác động vào thiên nhiên để sống và tồn tại.

Các đặc trưng vùng miền còn thể hiện rất rõ qua giọng nói, phong tục tập quán, hoa văn, trang phục, các lễ hội truyền thống, thói quen sinh hoạt…

Như vậy, văn hóa được con người tạo ra, nó có được gìn giữ và phát triển như thế nào cũng là do con người quyết định. Nếu mất đi văn hóa đồng nghĩa với việc mất đi bản sắc của một dân tộc.

Tại Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) đã thông qua Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09 tháng 06 năm 2014 về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đã nhấn mạnh mục tiêu: “Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân – thiện – mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Như vậy, văn hóa là một trong những nền tảng của sự phát triển bền vững. Trong lĩnh vực Kiến trúc – Quy hoạch, Yếu tố “Văn hóa” đóng vai trò gì trong dòng chảy phát triển đô thị ? Đây là một câu hỏi cần được giải đáp một cách thấu đáo để có thể định hướng phát triển đô thị Việt Nam nói chung và đô thị Thái Nguyên nói riêng theo hướng bền vững.

2. NỘI DUNG

1. Khái niệm về phát triển đô thị bền vững

Phát triển đô thị bền vững là quá trình phát triển đô thị đáp ứng được nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Để đạt được mục tiêu này, các đô thị cần phải cân bằng giữa ba yếu tố:

Môi trường:Các đô thị cần phải bảo vệ môi trường tự nhiên và giảm thiểu ô nhiễm. Điều này có thể được thực hiện thông qua các biện pháp như sử dụng năng lượng tái tạo, giảm thiểu chất thải và bảo vệ đa dạng sinh học.

Xã hội:Các đô thị cần phải đảm bảo quyền lợi của tất cả cư dân, bao gồm cả người nghèo và người dễ bị tổn thương. Điều này có thể được thực hiện thông qua các biện pháp như phát triển nhà ở giá cả phải chăng, cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe và giáo dục chất lượng cao.

Kinh tế:Các đô thị cần phải phát triển kinh tế bền vững để tạo ra việc làm và thu nhập cho cư dân. Điều này có thể được thực hiện thông qua các biện pháp như hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, phát triển ngành công nghiệp sạch và thúc đẩy du lịch bền vững.

2. Vai trò của yếu tố văn trong phát triển đô thị bền vững

Ở Việt Nam, văn hóa là một trong những nền tảng của sự phát triển bền vững. Văn hóa truyền thống Việt Nam mang đậm bản sắc dân tộc, thể hiện qua các giá trị tinh thần, vật chất, phong tục tập quán, tín ngưỡng tôn giáo,… Các giá trị văn hóa truyền thống có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách, lối sống của người Việt, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa riêng của dân tộc.

Như vậy, trong mọi mặt của xã hội và đời sống, muốn định hướng phát triển bền vững thì không thể không quan tâm đến yếu tố “văn hóa”. Việc phát triển đô thị hướng đến phát triển bền vững không thể là một ngoại lệ và nó được thể hiện qua một số khía cạnh như sau:

Tạo dựng bản sắc đô thị: Bản sắc đô thị là tổng hòa của những thuộc tính thể hiện qua văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể. Văn hóa là yếu tố quan trọng góp phần tạo dựng bản sắc đô thị, giúp đô thị trở nên độc đáo và hấp dẫn.

Nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, giúp nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Một đô thị có nền văn hóa phát triển sẽ tạo ra môi trường sống lành mạnh, văn minh, giúp người dân có cuộc sống hạnh phúc, hài hòa.

Thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội: Văn hóa là nguồn lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của đô thị. Một đô thị có nền văn hóa phát triển sẽ có sức hấp dẫn đối với du khách, nhà đầu tư, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

3. Văn hóa quyết định tư duy cho việc phát triển đô thị hướng đến sự bền vững

Như đã đề cập, Văn hóa là do con người tạo ra, Văn hóa sẽ định hình nhận thức, nhận thực quyết định tư duy, tư duy quyết định hành đồng. Với mỗi một bối cảnh, và vai trò của một chủ thể sẽ ảnh hưởng đến tuy duy, định hướng phát triển của một đô thị.

3.1. Tuy duy của của người đứng đầu (định hướng và quyết định hình thái đô thị)

Trong quá trình phát triển đô thị từ quá khứ đến hiện tại, chúng ta đã nhận thấy rằng tuy duy của người đứng đầu ảnh hưởng như thế nào đến hình thái đô thị.

Trong quá khứ, Các vị vua khi xây dựng hoàng thành đã đưa triết lý của mình cho việc chọn hướng thành. Cũng cùng một nền tảng kinh dịch (yếu tố văn hóa), nhưng với hệ triết lý khác nhau thì sẽ chọn vị trí và hướng thành khác nhau.

Đa phần các thành ở Trung Quốc và Hàn Quốc đều theo hường Bắc – Nam. Vì các vị vua phương Bắc theo hệ triết lý “Thiên thên bát quái”. Nghĩa là Vũ trụ có trước con người con người không quan trọng. Vua là thiên tử là con của trời. Mối quan hệ của vua là với trời.

Đa phần các thành ở Việt Nam đều theo hướng Tây Bắc – Đông Nam. Các vị vua Việt Nam có một hệ triết học khác với các vị vua phương Bắc “Hậu thiên bát quái”. Nghĩa là con người có trước vũ trụ, con người là một phần của vũ trụ. Thiên – Địa – Nhân là 3 trụ cột của vũ trụ. Đặc biệt hơn nữa, khi nghiên cứu về Thành Gia Định, Vua Nguyễn Ánh đã nghiên cứu rất sâu về phong thủy: Tọa Sơn (núi Bà Đen) – hướng Thủy (Sông Đồng Nai), “Tọa Càn (Tây Bắc) – hướng Tốn (Tây Nam)” có nghĩa rất hay về xã hội “Tựa vào tổ tiên, hướng về lòng dân”.

Tuy duy của người đứng đầu ảnh hưởng rất lớn đến định hướng phát triển của đô thị và chất lượng sống, tiện ích đô thị… để phục vụ cho con người.

3.2. Tư duy của chính quyền đô thị (quản lý và vận hành đô thị)

Phát triển đô thị bền vững là quá trình phát triển đô thị đảm bảo hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự tham gia của nhiều bên, trong đó vai trò của chính quyền đô thị là vô cùng quan trọng.

* Tư duy của chính quyền đô thị hướng đến phát triển bền vững là tư duy coi trọng sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Tư duy này thể hiện ở những điểm sau:

– Xác định rõ mục tiêu phát triển bền vững: Đầu tiên, chính quyền đô thị cần xác định rõ mục tiêu phát triển bền vững của đô thị. Mục tiêu này cần được đặt ra trên cơ sở đánh giá thực trạng đô thị, nhu cầu phát triển của đô thị và xu thế phát triển của đô thị trên thế giới.

– Có tầm nhìn dài hạn: Phát triển bền vững là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự đầu tư, nỗ lực của nhiều thế hệ. Chính vì vậy, chính quyền đô thị cần có tầm nhìn dài hạn để định hướng phát triển đô thị một cách bền vững.

– Coi trọng vai trò của con người: Con người là trung tâm của phát triển bền vững. Chính quyền đô thị cần coi trọng vai trò của con người trong quá trình phát triển đô thị. Điều này thể hiện ở việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, bảo vệ sức khỏe và quyền lợi của người dân.

– Bảo vệ môi trường: Bảo vệ môi trường là một trong những yếu tố quan trọng nhất của phát triển bền vững. Chính quyền đô thị cần có các chính sách, giải pháp để bảo vệ môi trường đô thị, đảm bảo môi trường đô thị xanh, sạch, đẹp.

– Tăng cường hợp tác: Phát triển bền vững là quá trình đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên. Chính quyền đô thị cần tăng cường hợp tác với các bên liên quan, bao gồm doanh nghiệp, người dân, tổ chức xã hội,… để phát triển đô thị một cách bền vững.

Tư duy của chính quyền đô thị hướng đến phát triển bền vững là yếu tố quan trọng quyết định đến thành công của quá trình phát triển đô thị bền vững. Để hình thành tư duy này, cần có sự nỗ lực của chính quyền đô thị, sự tham gia của người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

* Chính quyền đô thị phải xây dựng các giải pháp để hình thành tư duy của chính quyền đô thị hướng đến phát triển bền vững:

– Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức về phát triển bền vững: Chính quyền đô thị cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức về phát triển bền vững. Điều này giúp cán bộ, công chức có nhận thức đúng đắn về phát triển bền vững, từ đó có những quyết định, hành động phù hợp để phát triển đô thị một cách bền vững.

– Tăng cường tuyên truyền, giáo dục về phát triển bền vững: Tuyên truyền, giáo dục về phát triển bền vững là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao nhận thức của người dân về phát triển bền vững. Chính quyền đô thị cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục về phát triển bền vững thông qua các kênh thông tin đại chúng, các hoạt động văn hóa, xã hội,…

– Xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển bền vững: Chính quyền đô thị cần xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển bền vững. Điều này giúp tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động phát triển bền vững trong đô thị.

Với sự nỗ lực của chính quyền đô thị, sự tham gia của người dân và cộng đồng doanh nghiệp, tư duy của chính quyền đô thị hướng đến phát triển bền vững sẽ được hình thành, góp phần thúc đẩy quá trình phát triển đô thị bền vững.

3.3. Tư duy của các nhà phát triển đô thị (chủ đầu tư)

Các sản phẩm bất động sản được định hình trên cơ sở tư duy của nhà đầu tư. Để một sản phẩm bất động sản đi vào đời sống, các nhà kinh doanh phải tiến hành các bước nghiên cứu thị trường, khảo sát thị yếu khách hàng, tính toán hiệu quả đầu tư rồi mới ra nhiệm vụ cho các nhà thiết kế triển khai.

Với nối tư duy nặng về tài chính như vậy sẽ tạo ra một không gian đô thị thiếu thẩm mỹ, sự nhân bản và theo một mẫu thiết kế sẽ tạo ra một chuỗi các sản phẩm BĐS giống nhau tạo ra sự nhàm chán, thiếu bản sắc.

Các sản phẩm bất động sản của Việt Nam nói chung và của Thái Nguyên nói riêng đang đi theo một trào lưu và chịu sự ảnh hưởng rất lớn từ các nước phương Tây mà quên mất yếu tố bản địa.

Song, bên cạnh những điều ấy, cũng có không ít chủ đầu tư đặt câu chuyện sống xanh – sống thông minh lên hàng đầu và họ không ngừng nghỉ trên hành trình xây đắp, chuyên tâm tạo những giá trị sống đích thực, bền vững.

Bằng một giải pháp nào đó, từ người đứng đầu, đến quản lý nhà nước cho đến các nhà phát triển đô thị cần có một ngồi lại với nhau và hướng đến một mục tiêu chung nhằm định hướng phát triển thị theo hướng bền vững.

3.4. Tư duy của cư dân đô thị (đối tượng sử dụng)

Cư dân đô thị là đối tượng sử dụng chính, họ được quyền lựa chọn được sống theo những gì mình thích và phù hợp với khả năng của họ. Chính họ là người tạo văn hóa đô thị, chính họ cũng đóng vai trò trong việc giữ gìn bảo vệ môi trường sống cho chính mình. Nhu cầu, lối sống, tư duy của họ cũng quyết định hình thái đô thị mà nhà phát triển đô thị đang hướng tới.

Kết luận: Để phát triển đô thị theo hướng bền vững, ngoài yếu tố đồng bộ về hạ tầng đô thị, cân bằng các yếu tố môi trường, xã hội, kinh tế thì không thể thiếu yếu tố văn hóa. Vì văn hóa là cốt cách, vì văn hóa sẽ tạo lên cái “hồn” của đô thị. Một đô thị phát triển bền vững sẽ tạo giá trị “nơi chốn”, cư dân được sống trong môi trường tốt nhất, được giao lưu gắn kết, mọi người đều có nhà ở, có việc làm ổn định, được phát triển chi thức… Và đặc biệt hơn nữa, các giá trị về văn hóa được bảo tồn và gìn giữ cho các thế hệ mai sau.